8LC zaterdag 12 oktober 2013 - sneonsnein@lc.nlLC zaterdag 12 oktober 2013 - sneonsnein@lc.nl

Blij met Poetin

Onlangs kondigde president Poetin aan een vierde termijn te ambiëren, waardoor hij tot 2024 aan de macht zou blijven. De zegen van deze baboejska’s heeft hij. Zij groeiden op in de Sovjet-Unie en de roerige jaren negentig. Nu is er eindelijk stabiliteit.

Vier oude vrouwen op een bankje in een speeltuin — Maria, Jevgenija, Valentina en Natalja op een bankje in de speeltuin in hun buitenwijk van Sint-Petersburg.

‘Wij wisten vroeger niet eens dat homoseksualiteit bestond’

tekst en foto Wabke Waaijer

In een speeltuin tussen wat troosteloze sovjet-flats in een buitenwijk van Sint-Petersburg zitten iedere dag een clubje oude vrouwen. De gemiddelde leeftijd waarop mannen in Rusland sterven schrikbarend laag ligt (gemiddeld 64 jaar), wordt door deze vrouwen bevestigd. Allen zijn weduwe, alleen Natalja’s echtgenoot van 75 leeft nog, zijn drie broers heeft hij al begraven.

De dames moeten rondkomen van een mager pensioen in een stad waar de voedselprijzen voor Russische begrippen hoog zijn. Desalniettemin zijn ze het erover eens dat Poetin niets te verwijten valt. „Ook Poetin begrijpt niet waar al dat geld dat wij aan vaste lasten betalen naartoe gaat. Hij staat er alleen voor, reist de hele wereld af en kan niet overal tegelijk zijn. Dankzij hem hoeft Rusland tenminste niet langer op zijn knieën voor het Westen. Als we eerder zo iemand als Poetin hadden gehad, was de Sovjet-Unie nooit uiteengevallen.”

Corruptie kom je volgens de dames overal tegen, „maar niet zo erg als in Rusland”. Het probleem ligt volgens de dames wederom niet bij Poetin, maar wel aan de top. „Het zijn anderen die hun zakken vullen, niet Poetin.” Tegenstanders van Poetin wijzen er echter maar al te graag op dat Poetin zichzelf al jarenlang verrijkt - en wellicht tot de rijkste mensen ter wereld behoort - via ondoorzichtige eigendomsconstructies in olie- en gasbedrijven.

Onder Poetin vinden de dames hun bestaan echter aangenaam. „Onder Medvedev niet, nee, nee, breek me de bek niet open!” Op de vraag waarom Medvedev hen niet beviel, willen ze niet eens antwoord geven. Dit is illustratief voor hoe er over de periode Medvedev in Rusland gedacht wordt. Medvedev werd nooit serieus genomen. Uiteindelijk was het toch Poetin die het voor het zeggen had.

Morele teloorgang

Eigenlijk willen de dames zich niet om de politiek bekommeren. „Politiek is een smerige zaak.” Wel maken ze zich druk om de moderne jeugd. „Wij begrijpen hen niet, en zij ons niet. Zij verwend en willen slechts werken voor heel veel geld. Alles wat slecht is, komt volgens de dames uit Amerika overgewaaid. Daarom zijn ze ook allemaal voorstander van Poetins nieuwste stokpaardje, de wet die propaganda voor homoseksualiteit verbiedt. „Wij wisten vroeger niet eens dat homoseksualiteit bestond.”

De dames zijn het er allemaal over eens dat zij het veel beter hebben dan hun ouders en grootouders die werden geboren in tsaristisch Rusland en oud werden in de Sovjet-Unie. Desalniettemin denkt Natalja met nostalgie terug aan het leven van haar ouders op de collectieve boerderij. „Op onze kolchoz had je alles, een eigen moestuin, eigen vee, zonnebloemen, papaver, kippen, eenden, ganzen...”

Stabiliteit

Deze vrouwen behoren tot een generatie die de ene na de andere historische omwenteling heeft meegemaakt. „De jaren zestig en zeventig waren de beste, eigenlijk tot het einde van Brezjnev in 1982. Er was stabiliteit.” De dames vertellen hoe blij ze waren toen ze in 1947, na de Tweede Wereldoorlog, niet langer voedsel op de bon kregen. „Maar in de jaren tachtig, onder Gorbatsjov, keerden de bonnen weer terug.” Er was een tekort aan allerlei producten zoals worst, suiker, alcohol, boter en waspoeder.

Met het einde van de Sovjet-Unie brak opnieuw een moeilijke tijd aan. Na de val van het IJzeren Gordijn stegen de prijzen gigantisch. De generatie die oorlog, honger, schaarste en hyperinflatie heeft meegemaakt, geniet van de stabiliteit onder Vladimir Poetin. Deze baboejska’s hebben altijd achter Poetin gestaan en zullen hem blijven steunen, ondanks hun magere - maar onder Poetin gestaag stijgende -pensioenen.

Maria (82 jaar)

‘Alles gezien; oorlog, honger, kou’
Pensioen: €470

Maria woont al meer dan tachtig jaar in Sint-Petersburg. Ze was een half jaar toen zij en haar ouders in 1932 naar Sint-Petersburg kwamen. „Sindsdien ben ik er nooit meer weggegaan. Ik heb alles meegemaakt, oorlog, honger, kou...” Omdat Maria de blokkade van Leningrad (1941-1944) overleefde, ontvangt zij net als alle andere blokkadniki veel meer pensioen dan haar buurvrouwen die niet tijdens de blokkade in Leningrad woonden. Zij was 37 jaar lang verantwoordelijk voor de controle van schoenen in een schoenenfabriek. Nu is zij heel tevreden met haar oude dag. „Ik heb een goed pensioen. In de winkels kan je alles krijgen. Meer heb ik toch niet nodig?” Ze heeft twee kinderen en kleinkinderen. Eén van de andere dames roept uit: „Haar werkende bestaan duurt nog steeds voort. Nu heeft ze haar handen vol aan haar kleinkinderen.” Maar Maria antwoordt schertsend: „Ik help af en toe met de kleinkinderen maar ik baar zelf geen kinderen meer. En babysitten doe ik ook niet meer!” De andere vrouwen schateren het uit. Maria past niet op haar kleinkinderen omdat zij ver weg wonen. Het is in Rusland heel vanzelfsprekend dat kinderen worden opgevoed door hun oma. Ook Maria’s kinderen zijn door haar moeder opgevoed. „Natuurlijk, mijn moeder zorgde voor hen, ik moest immers werken.”

Jevgenija (74 jaar)

‘De jeugd van tegenwoordig is passief’
Pensioen: €230

Jevgenija werd geboren in Saratov, een stad aan de Wolga in het zuiden van Rusland. Na haar scheiding heeft ze opnieuw een bestaan opgebouwd in een provinciestad 150 kilometer ten zuiden van Sint-Petersburg. „Na een jaar schoongemaakt te hebben, kreeg ik werk als stukadoor.” Omdat het werk fysiek erg zwaar was, is Jevgenija op latere leeftijd schilder geworden. Ze kijkt naar de moeders die met hun kinderen in de speeltuin spelen.

„Daar hadden wij vroeger geen tijd voor. We werkten van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Jongeren van tegenwoordig zijn passief omdat ze niet meer gedwongen worden om te werken.” Van haar magere pensioen kan Jevgenija zich alleen het hoogstnodige veroorloven. „Gelukkig stoppen mijn kinderen me zo nu en dan wat toe.” Hoewel Jevgenija geniet van de stabiliteit onder Poetin, zijn er ook dingen waar zij minder tevreden over is. Maandelijks moet iedereen gas, water, licht en andere servicekosten betalen. „Die bedragen worden steeds hoger, maar veel geld verdwijnt in de zakken van corrupte ambtenaren.”

Valentina (76 jaar)

‘We leven sobertjes, maar er zijn er die het slechter hebben’
Pensioen: €315

Valentina is opgegroeid op het platteland. Haar vader is in de oorlog omgekomen toen ze drie jaar was. In 1953 kwam ze als zestienjarige naar Sint-Petersburg (dat toen nog Leningrad heette) om daar de vakschool te volgen. Ook haar broer en zus hebben het platteland ingeruild voor een leven in de grote stad. Valentina komt uit een boerenfamilie met vijf kinderen. „Iedereen is inmiddels overleden. Ik ben alleen overgebleven.” Valentina’s man is ook dood. Nu woont ze samen met haar zoon van 47 in een tweekamerappartement.

Tot aan haar pensioen werkte Valentina in een fabriek. Omdat zij werkte met chemische stoffen mocht zij al op haar vijftigste met pensioen. Om haar magere toelage te compenseren heeft Valentina na haar pensioen nog tien jaar als schoonmaakster gewerkt in een studentenhuis voor buitenlanders. Ondanks alles is Valentina tevreden met haar oude dag. „De pensioenen zijn wat aan de lage kant, we leven sobertjes, maar er zijn er die het slechter hebben.” Het officiële vastgestelde minimumloon voor Sint-Petersburg is €189 en dat is inderdaad minder dan wat Valentina maandelijks krijgt.

Natalja (75 jaar)

‘Het enige dat ik Poetin verwijt, is dat hij bij zijn vrouw wegging’
Pensioen: €240

De bloemetjesjurk en het blauwe colbertje dat Natalja (75) aanhaalt, kocht ze in 1974, toen ze nog als econoom op een militaire fabriek werkte. De kleding ziet er nog goed uit omdat Natalja na het overlijden van haar enige zoon haar mooie kleren tien jaar lang niet meer wilde dragen. Haar zoon overleed in 1999 ten gevolge van een beroerte. Volgens Natalja is de financiële crisis van 1998 hier debet aan geweest. „Ze wilden hem zijn baan afnemen en hierdoor raakte hij in de stress.”

Hoewel Natalja klaagt over de gratis medicijnen die haar beloofd zijn als onderdeel van haar pensioen, maar die nooit te krijgen zijn, neemt ze Poetin niets kwalijk. „Het enige dat ik Poetin verwijt, is dat hij bij zijn vrouw wegging.” Natalja kijkt naar haar magere man die er nu ook bij komt staan. „Hij heeft me naar Sint-Petersburg gehaald.” Natalja is namelijk geboren in Kirgizië. Haar voorouders behoorden tot de duizenden boeren uit Centraal-Rusland die begin twintigste eeuw overgeplaatst werden naar Centraal-Azië. De gedwongen volksverhuizing was een onderdeel van de landbouwhervormingen die uitgevoerd werden onder het bewind van tsaar Nicolaas II.

Vergrijzing in Rusland

Net als in Nederland is de Russische bevolking aan het vergrijzen. Volgens internationale standaarden spreek je over een verouderde bevolking als meer dan 7 procent van de bevolking boven de 65 jaar is. Momenteel is 13 procent van de Russen boven de 65 jaar. Ter vergelijking, in Nederland is dat 16 procent. Kijken we echter naar het aantal gepensioneerden in beide landen, dan wordt Rusland ineens een stuk grijzer, in ieder geval vanuit economisch perspectief gezien. In Rusland ligt de pensioengerechtigde leeftijd lager dan bij ons. Mannen zijn 60 en vrouwen 55 jaar als zij met pensioen gaan. In 2012 waren 32,4 miljoen Russen, 22,7 procent van de totale bevolking, boven de pensioenleeftijd. Vanwege de lage pensioenen zijn er veel Russen - bijna 14 miljoen in 2012 - die na hun pensioen een bijbaantje nemen, bijvoorbeeld als schoonmaker, bewaker of conciërge. In 2035 zullen er volgens de huidige prognoses evenveel gepensioneerde als werkende Russen zijn. De vergrijzing drukt enorm op de Russische staatskas. Het oplossen van het pensioenprobleem is dan ook een van zijn belangrijkste taken, zo verklaarde Poetin eerder deze zomer.

10

LC zaterdag 15 februari 2014 - sneonsnein@lc.nl

De kinderen van Poetin

Het schrikbeeld dat velen van Rusland hebben: een autoritaire staat met een wetgeving die iedereen die anders is uitsluit. Hoe denken Russische jongeren over de vrijheid van meningsuiting, Sotsji en het verbod op homopropaganda?

Wabke Waaijer

De generatie die nu tussen de achttien en de vijfentwintig is, werd geboren in de moeilijke jaren negentig: vlak voor, tijdens of na de val van de Sovjet-Unie. In deze onzekere jaren van schaarste en torenhoge inflatie daalde het geboortecijfer in Rusland enorm.

De gevolgen van deze demografische crisis worden nu pas voelbaar. De economie heeft een chronisch tekort aan arbeidskrachten. Subsidies voor het tweede kind, een verbod op reclame voor abortussen en een wet die propaganda van niet-traditionele relaties verbiedt, moeten ervoor zorgen dat er de komende jaren meer kinderen geboren worden.

De twintigers van nu waren jonge kinderen toen Poetin aan de macht kwam. Zij hebben behalve Dmitri Medvedev (van 2008 tot 2012) geen andere president meegemaakt. De jonge generatie is echter ontevreden over de lage levensstandaard en de corruptie. Volgens de meesten is dit niet de schuld van Poetin, maar van het systeem in zijn geheel waaraan niemand weet te ontsnappen.

Het centraal examen op de middelbare school is een belangrijk moment in het leven van Russische jongeren. Hoe hoger je scoort, des te groter je kans om zonder omkoping een gratis studieplek aan een goede universiteit te krijgen. Ouders betalen zich blauw aan bijlessen om zodoende de kansen op een gratis studieplek voor hun kind te vergroten.

Anton uit Moskou: „Ik had relatief weinig concurrentie toen ik voor een studieplek solliciteerde. Nu is er veel meer concurrentie en is het moeilijker om ergens aangenomen te worden.”

Leerlingen die niet hoog genoeg scoren op het eindexamen, moeten zelf hun universitaire opleiding betalen. Aan vooraanstaande universiteiten kan het collegegeld oplopen tot wel 7000 euro per jaar. Toch is het volgens Anton voor iedereen mogelijk om te studeren. „Als je een gemiddelde student bent dan moet het wel lukken, desnoods ga je naar een minder vooraanstaande universiteit. Bovendien kun je in Rusland altijd iemand omkopen, zeker op kleinere universiteiten.”

Iedere Russische student komt wel eens in aanraking met corruptie. Zelfs studenten die er niet aan mee willen doen, worden door het onderwijspersoneel in de verleiding gebracht. Maar geld is niet het enige wat telt in Rusland. Jongeren zijn het erover eens dat alles mogelijk is in Rusland als je maar beschikt over de juiste svjazi, ‘contacten’. Anton: „Als je vader bevriend is met de rector van een goede universiteit dan regelt hij wel dat je daar terecht komt.”

Kristina uit Moskou: „Als je ouders het goed voor elkaar hebben, dan zal jij het ook niet slecht hebben.”

Liza uit Samara is van mening dat je ook zonder contacten iets kan bereiken in Rusland. „Maar je moet dan wel héél slim zijn!”

Rusland heeft daarnaast te maken met een ‘kennisvlucht’: de allerslimsten vertrekken naar het buitenland op zoek naar een beter salaris, een vrijer leven en meer comfort. Anton vertelt dat veel van zijn vrienden denken dat het leven in West-Europa beter is. „Ik begrijp niet waarom ze dat denken, in Europa is het crisis, hier vind je tenminste een baan.”

In Rusland vinden jongeren inderdaad makkelijker een baan dan in Nederland, met salarissen die nog steeds groeien, zeker in de grote steden. Zo is een gemiddeld salaris in Moskou 1200 euro, in Sint-Petersburg 750 euro en in de Russische Federatie als geheel 600 euro. Hoewel de salarissen groeien zijn de prijzen voor de huren en levensmiddelen dusdanig hoog, dat het lastig is om er van rond te komen.

Rode Plein gebouw details — Het Rode Plein in Moskou. Russische jongeren zijn ontevreden over de lage levensstandaard en de corruptie. Foto ANP/Olaf Kraak

Rode Plein overzicht — Het Rode Plein in Moskou. Russische jongeren zijn ontevreden over de lage levensstandaard en de corruptie. Foto ANP/Olaf Kraak

‘Corruptie komt door onszelf’

Anton (22), Moskou, studie: Tolken en vertalen (Nederlands en Engels)

Anton loopt stage in één van de Stalin-wolkenkrabbers die zo karakteristiek zijn voor het stadsbeeld van Moskou. In vloeiend Vlaams, overgehouden aan drie maanden Gent, vertelt hij dat hij nooit aan het leven in Europa zou kunnen wennen. „Alles is daar anders: de architectuur, de mensen, de mentaliteit.”

Hoewel het systeem volgens Anton toe is aan vernieuwing, is hij over het algemeen zeer tevreden over het Russische onderwijs: „Je wordt hier breder opgeleid, zowel op school als op de universiteit. Wij leren veel dingen die ze in het Westen niet leren, bijvoorbeeld als het gaat om literatuur.” De politieke situatie in Rusland noemt Anton gespannen. „Mensen zijn verdeeld in twee kampen. De ene groep is tegen Poetin omdat hij hun geld steelt en de andere groep is voor Poetin.”

Volgens Anton heeft Poetin zijn voor- en nadelen. „Hij maakt Rusland sterker. Natuurlijk zijn er veel binnenlandse problemen, maar ja, het is Rusland.” Een vierde termijn van Poetin ziet Anton wel zitten. „Wie kan hem vervangen?”

Dat er een strenge censuur is, beaamt Anton, maar dat is wel ergens goed voor. „Russen kunnen niet zelf denken en daarom is een sterke leider nodig. We beginnen nu pas zelf na te denken en misschien kan de censuur over een tijdje weg. Russen klagen veel, maar doen zelf helemaal niets. De corruptie komt door onszelf. Dat is in Europa beter, daar zie je een burgermaatschappij, die bestaat hier niet.”

‘Onderdrukking is sterker dan het verzet’

Semjon (25) en Liza (20), Samara, studie: psychologie en muziekpedagogie

Liza en Semjon wonen in Samara, een provinciestad aan de Wolga in het zuiden van Rusland. Volgens Semjon willen de meeste Russische jongeren in het buitenland wonen. ,,Zelf zou ik ook wel naar het buitenland willen maar ik spreek geen Engels.”

De leuke kanten van Rusland zijn volgens Semjon ,,het eten en de gastvrijheid”. Helemaal vrij voelt hij zich niet: ,,Er breekt nu een tijdperk aan waarin de vrijheid van meningsuiting verloren gaat. Hoe meer je je profileert, des te meer je wordt dwarsgezeten.” Liza: ,,Ik kijk geen nieuws en lees geen kranten, want men laat slechts zien wat de autoriteiten uitkomt.”

Semjon interesseert zich voor de politiek maar houdt zich er zo min mogelijk mee bezig. ,,Er zijn mensen die zich verzetten, maar ik zie er de zin niet van in, want een revolutie komt er toch niet. De onderdrukking van het verzet is sterker dan het verzet zelf. Ik ken iemand die in 2011 aan de protesten tegen Poetin deelnam en nu het land niet meer uit komt.”

Van de wet die homopropaganda verbiedt, hebben ze nog nooit gehoord. Een hippe architecte (21) komt erbij zitten en vertelt dat ze moeite heeft met mensen die homoseksueel zijn. ,,Het probleem zit tussen hun oren. Zij worden niet geboren met een andere seksuele oriëntatie, maar verzinnen hun eigen probleem.” Semjon haalt zijn schouders op: ,,Wat betreft de psychologische verklaring ben ik het met haar eens. Maar ik heb een kennis die homoseksueel is en daar heb ik geen moeite mee.”

Over de Winterspelen in Sotsji: ,,Ik ben blij dat het evenement hier plaatsvindt”, zegt Semjon. ,,Het creëert nieuwe mogelijkheden voor het land. Maar ook wordt alles duurder door Sotsji. Het openbaar vervoer is al tien cent duurder geworden omdat de benzineprijs is gestegen.”

Liza’s ouders wonen niet ver van Sotsji. ,,Ze hebben alle gastarbeiders weggejaagd die daar hebben geholpen met de opbouw. Om de stad een ‘beschaafd’ aanzien te geven. En het is vreemd dat de salarissen in Sotsji heel hoog zijn, terwijl mijn oma klaagt dat haar beloofde pensioensverhoging uitblijft.” Ze lachen om de vraag wat ze van Poetin vinden. Semjon haalt een oude volkswijsheid aan. ,,Iedere nieuwe tsaar zal eerst zijn eigen volk bestelen om vervolgens goede daden te verrichten voor zijn land.”

Portret van Semjon en Liza — Semjon en Liza

‘Helpen om land te verbeteren’

Darija en Anja (21), Sint-Petersburg, studie: pharmacie

Overal in Rusland worden mensenrechten geschonden, zegt Darija. ,,Bij ons is het normaal om wetten te overtreden. Corruptie is een onderdeel van het dagelijkse leven.” Volgens Anja is er weinig veranderd sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. ,,De generatie van toen wil alles houden zoals het is. Wij niet natuurlijk.’’ Darija: ,,Ik zou de hele regering vervangen en eerlijke verkiezingen uitschrijven, maar dat is niet realistisch. En op een revolutie wacht ook niemand.”

De twee studentes voelen zich ,,redelijk vrij” in Rusland. Anja: ,,Theoretisch is er vrijheid van meningsuiting, maar in de praktijk niet. Zelfs op internet worden sites dwarsgezeten.” De wet die homopropaganda verbiedt, vinden ze zinloos. Darija: ,,Een groot deel van de Russische maatschappij is erg conservatief en vindt niet-traditionele relaties onacceptabel. De regering heeft een minderheid tot vijand gemaakt en leidt daarmee de aandacht af van de echte problemen in ons land.”

Darija reageert lachend op de vraag hoe zij over homoseksualiteit denkt. ,,Ik heb zelf een relatie met een vrouw, zij staat hier naast me. Geen enkel probleem hoor. Af en toe roept iemand eens iets stoms, maar dat gebeurde voor die wet ook al. Ik weet alleen niet hoe het later zal zijn als ik ooit een gezin wil stichten.”

Op dit moment heeft Darija geen reden om naar het buitenland te vertrekken. ,,Ik vind het leuk om er vakantie te vieren, maar leven wil ik in Rusland. Ik hou van mijn land. Er is heel veel wat me niet bevalt, maar ik vind dat je beter kunt helpen om het land te verbeteren dan wegrennen voor de problemen.” Over Sotsji zegt Darija: ,,Het zijn de schandaligste Olympische Spelen ooit. Er is zoveel geld aan uitgegeven en nog is niet alles af. Ook zijn er doden gevallen tijdens de bouw en veel gewonden, maar daar lees je bij ons niets over.”

Darija

‘Levensstandaard is te laag’

Elena (19 jaar) en Kristina (18 jaar), Moskou, studie: bestuurskunde

Ze studeren aan ,,één van de beste universiteiten van Rusland’’. Elena: ,,Om daar terecht te komen moet je heel hoge cijfers hebben.” Beiden willen ambtenaar worden omdat ze op die manier Rusland kunnen helpen. Lachend voegen ze eraan toe: ,,Ambtenaren worden hier zelfs meer gehaat dan migranten!”

Ze worden een beetje zenuwachtig van de vraag hoe ze over Poetin denken. Giechelend: ,,Op zo’n vraag mogen we geen antwoord geven!” Na wat aandringen zegt Kristina: ,,Hij bevalt mij wel.” Elena is minder enthousiast: ,,De regering kan veel beter. Er zijn veel dingen die anders moeten in Rusland. Ten eerste wordt er te weinig geproduceerd. We zijn nu afhankelijk van olie en gas. Ook is de levensstandaard te laag. De business in Rusland kan zich niet ontwikkelen. Kleine ondernemingen worden door de ingewikkelde wetgeving heel doeltreffend uitgeroeid.”

Net als de meeste studenten wonen Elena en Kristina nog bij hun ouders. ,,Op jezelf wonen is in Moskou onmogelijk omdat de huren onbetaalbaar zijn.” Wat vinden ze dan eigenlijk zo leuk aan Rusland? ,,Ondanks het feit dat wij een repressieve regering hebben, voel ik me hier vrij.” Elena: ,,Ik hou van Rusland omdat het een gezellig land is.”

Elena en Kristina

Restaurant Terrace — For many Russians, Finland has become an increasingly popular and convenient destination for rest and relaxation.

Designers Aamu & Johan — Aamu Song (c) and Johan Olin (r) at Kasli factory in the Ural mountains.

By Wabke Waaijer THE ST. PETERSBURG TIMES

From a historical, cultural and geographical point of view, Russia and Finland have a lot in common. With Finland being part of the Russian empire from 1809 to 1917, its cultural influence can be seen in Russian fairy tales and traditions. There are even speculations that the nanny of Pushkin, who strongly influenced his work, had a Finno-Ugric background.

Nowadays, Russians tend to travel to Finland for vacation because it is comfortable and convenient, especially Petersburgers. In fact, residents from St. Petersburg tend to travel more to Finland than they do to Moscow.

Last year, 5.2 million Russians crossed the border to Finland, an increase on the number from the year before. However, their reasons for travel have changed. While Russians used to travel to Finland with shopping as the main goal, they are now heading over for rest and relaxation, according to research by Tak, a market research company in Finland.

However, buying food in Finland is still a popular weekend activity for Russians, with many considering Finnish products superior and of better quality to those found locally.

It’s these reasons, plus more that were explored and shared at the recent Cultural Kitchen event at Loft Project Etagi. Held over two days, Apr. 24-25, the event showcased the best that Finland has to offer while exploring how the two cultures have creatively influenced each other over the years.

Attending the event was Helena Autio-Meloni, cultural counselor for the Finnish embassy in Moscow, who enjoyed the event so much that she is now looking into organizing something similar back in Moscow. Working in the cultural area between Finland and Russia for over 30 years, Autio-Meloni believes that Russians and Finns have more in common than classic cliches insinuate.

“The common impression Russians have about Finns is that they are cold and slow-paced. This is based on old ideas like from Pushkin’s writings that describe Finland as being a country of witches. However, the two countries have a lot in common. They have the northern climate, shared history as well as the constant interaction on a physical level due to the common border,” she said.

“At the beginning, Finnish people tend to be more reserved, but actually they are very open and temperamental — in fact the difference between the ways of thinking between Russians and Finns is not very different,” she added.

Autio-Meloni herself speaks fluent Russian and has also embraced the Russian cuisine. “I like grechka ‘buck-wheat’, as it is very healthy food. I also like salo, raw pig fat with vodka and, of course, borsch,” she said.

“We like the Finns. Finland is our closest neighbor however, they are a bit different because they are more organized, perhaps because they are closer to Europe,” said Aleksandra Lvova, head of the Freedom market events, which promotes up-and-coming fashion and brands in St Petersburg.

The opportunity to learn more about Finnish projects related to design and food is what brought her to the event, which showcased unique handiworks such as those from Finnish-Korean designer couple Aamu Song and Johan Olin.

For 200 days, the creative duo traveled throughout Russia, exploring remote, hidden factories where babushkas were still making valenkis (felt boots), wooden toys, clothes and the wooden matryoshka dolls. “Russia is a fairy tale! If more tourists begin to take note of that, the country will soon become very crowded,” said Song.

During their travels, the team quickly learned that Russia and Finland have much in common in the way of traditional handiwork. However, the technique used is different, said Song. There was one big difference the couple also noticed between the two cultures during their travels; Russians enjoy being social in the kitchen, making food, while Finns tend to be more private and guard their personal space.

Drinking bear — Drinking Bear by COMPANY makes the perfect companion for those drinking alone.

It was the combination of the interactions with knitting babushkas, visiting local fruit shops, watching matryoshka dolls being made as well as the Russian hospitality that inspired the couple to design a series of beautiful items, which they make and sell through their own brand called COMPANY.

Over the two days, to help fuel the Russian and Finnish guests at the cultural event, while they exchanged ideas and shared common ground, impressive portions of fresh Finnish fish and wild berries were served. Guests were also treated to performances by Finnish singer Aino Venna and local Petersburger Nina Karlsson.

“Food and design are usually the things that bring people together,” said Tuomo Karvonen, a producer for creative events in the industry. After his experience, Karvonen hopes to bring the Cultural Kitchen project to Germany. “This event is not a boring business event but something everyone wants to participate in.”

‘Het heeft geen zin om Poetin tegemoet te komen'

Wabke Waaijer 22 juni 2022

Ilja Jasjin is één van de laatste oppositieleden die nog op vrije voeten is in Rusland. Vorige week was hij te gast bij blogger Joeri Doed die met tien miljoen volgers één van de populairste kanalen op het Russische YouTube runt. In een bijna twee uur durend interview ging het over de oorlog in Oekraïne, Rusland zonder Poetin, Jasjins veelbesproken liefdesleven en waarom de Kremlincriticus nog niet in de gevangenis zit. Wabke Waaijer portretteert de volhardendste politicus van Rusland.

Ilja Jasjin, beeld uit het interview met Joeri Doed

door Wabke Waaijer

Na Aleksej Navalny is Ilja Jasjin (1983) de bekendste oppositiepoliticus van Rusland die niet achter de tralies zit. Jasjin voert net zo lang oppositie als Poetin in Rusland aan de macht is. Hij werd tientallen malen gearresteerd naar aanleiding van protestacties en is lid geweest van verschillende oppositiebewegingen in de linkse hoek. Net als Navalny begon Jasjin in 2000 bij de sociaal-liberale partij Jabloko (Appel) van Grigori Javlinski. Beiden zagen zichzelf als vertegenwoordigers van een nieuwe generatie in de Russische politiek. Ze kozen vervolgens ieder hun eigen weg maar in hun verzet tegen Poetin liepen ze schouder aan schouder. In het verleden werkte Jasjin nauw samen met de vermoorde politicus Boris Nemtsov met wie hij in 2008 de politieke beweging Solidarnost oprichtte, evenals met de naar het buitenland uitgeweken wereldkampioen schaken Garry Gasparov.

Doed vroeg ook naar Jasjins priveleven waarover al veel naar buiten is gekomen. Zo heeft hij een relatie gehad met de voormalige televisiester en presidentskandidate Ksenia Sobtsjak, de dochter van de eerste vrij gekozen burgermeester van Sint-Petersburg. Vorig jaar werd bekend dat Jasjin na een jaar huwelijk alweer ging scheiden van de Russische zangeres Vera Moesaeljan. Ook ging het over het compromitterende materiaal dat 12 jaar na dato is verstuurd naar Jasjins verloofde (inmiddels ex-vrouw) waaruit bleek dat hij het bed deelde met twee vrouwen. Volgens Jasjin ging het om een provocatie waarbij hij onder invloed van cocaïne is verleid.

Jasjins belangrijkste positie in zijn politieke carriere was die van voorzitter van de deelraad van de Moskouse wijk Krasnoselski waar hij in 2017 verkozen werd. Tot op heden is hij in deze wijk actief als raadslid waar hij burgers op praktische wijze probeert te helpen door bijvoorbeeld een sociale taxi te regelen voor mensen die slecht ter been zijn of door burgers meer inspraak te geven in de besluitvorming in de wijk.

In 2021 wilde Jasjin meedoen met de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen, maar hij werd uitgesloten van deelname wegens zijn publieke steun voor Aleksej Navalny en zijn team FBK, dat in Rusland verboden en opgerold werd als extremistische organisatie.

Zo populair als Navalny is Jasjin overigens nooit geworden. Hoewel Jasjin in het verleden meer links georiënteerd was en Navalny meer rechts-conservatief waardoor zij het oneens waren over bijvoorbeeld het migrantenvraagstuk, zijn die verschillen in de context van het huidige extreem autoritaire en imperialistische Rusland naar de achtergrond verdrongen. Jasjin toonde in het gesprek met Doed zelfs begrip voor Navalny’s argumentatie dat de nationalistische gevoelens onder een bepaalde groep Russen beter in bedwang gehouden kunnen worden als er een politieke partij is die de anti-migranten stemming kan kanaliseren.

Jasjin heeft veel respect voor Navalny die zelfs na de aanslag met het zenuwgas Novitsjok de moed had om terug te keren naar Rusland omdat hij daar het verschil wilde maken. Dat laatste is erg belangrijk voor Jasjin die inspiratie haalt uit het doorzettingsvermogen van Navalny die onlangs naar een nog strengere strafkolonie werd overgeplaatst en een nieuw vonnis van 9 jaar strafkamp kreeg opgelegd. ‘Als Navalny zelfs moed blijft houden in gevangenschap zou ik me toch schamen als ik de moed liet zakken terwijl ik op vrije voeten ben,’ aldus Jasjin tegen Doed. De mini-documentaire ‘Svidetel’’ (getuige), te zien op Jasjins eigen YouTube kanaal (een belangrijke inkomstenbron van het raadslid) laat zien hoe hij Navalny in maart dit jaar bezoekt in zijn strafkolonie om daar op te treden als getuige.

Aleksej Navalny en Ilja Jasjin tijdens een mars van de oppositie tegen de repressie op 12 juni 2013. Foto: Wikipedia.

Nog niet gepakt

Eén van de meest prangende vragen tijdens het twee uur durende interview was waarom Jasjin, anders dan Navalny en andere oppositieleden, nog niet in de gevangenis zit. Want hoewel Jasjin qua populariteit niet in de buurt komt van Navalny en in die zin veel minder intimiderend voor het Kremlin is, is dat geen garantie voor veiligheid. Zo zit de activist en journalist Vladimir Kara-Moerza (die twee maal een vergiftigingspoging overleefde) al sinds april in voorlopige hechtenis. Tegen hem is een strafzaak aangespannen wegens het verspreiden van valse informatie over de Russische strijdkrachten, iets wat sinds de Russische invasie in Oekraïne tot een jarenlange gevangenisstraf kan leiden. Kara-Murza heeft zich van meet af aan tegen de oorlog uitgesproken.

Ook voor Jasjin zelf is het gissen waarom ze hem nog niet gearresteerd hebben, maar hij heeft twee hypotheses. Ten eerste vermoedt hij dat de besluitvorming over welke tegenstanders van het regime er gearresteerd worden chaotisch en willekeurig verloopt. Ten tweede ziet het Kremlin volgens Jasjin ook in dat oppositieleden zelfs vanachter de tralies nog invloed kunnen uitoefenen op de samenleving. Daarom denkt Jasjin dat de top van het Kremlin hem veel liever ziet vertrekken naar het buitenland dan dat ze er nóg een politieke gevangene bij krijgen.

Jasjin heeft het idee dat men hem bang probeert te maken door collega’s te arresteren in de hoop dat hij besluit te emigreren. Zo zit één van zijn collega’s uit de Moskouse deelraad nu vast omdat hij had voorgesteld als gemeente geen festiviteiten te organiseren omdat dit misplaatst is gezien de oorlog die nu gaande is in Oekraïne. Dit voorstel is door de autoriteiten beschouwd als het verspreiden van nepnieuws over de Russische strijdkrachten.

Alleen al het feit dat Jasjin een uitgesproken tegenstander van de oorlog in Oekraïne is, brengt hem dus in gevaar. Tegen Jasjin zijn al drie administratieve zaken aangespannen wegens het ‘in diskrediet brengen van het leger’. Hij moest voor de rechter verschijnen o.a. vanwege het publiceren van een foto van de Amerikaanse protesten tegen de oorlog in Vietnam in 1969 en vanwege het citeren van de bekende dissident en atoomgeleerde Andrej Sacharov die zich uitsprak tegen de inval van de Sovjet-Unie in Afghanistan.

Overigens heeft interviewer Joeri Doed zich ook publiekelijk uitgesproken tegen de oorlog. Volgens de laatste geruchten is hij onlangs naar Spanje verhuisd, waarschijnlijk uit veiligheidsoverwegingen. In april 2022 werd de veel bekeken YouTuber samen met o.a. de bekende politologe Jekaterina Sjoelman tot buitenlands agent verklaard.

Doed staat bekend om zijn spraakmakende documentaires waarin hij gevoelige thema's bespreekbaar maakt. Zo bereikte hij een miljoenenpubliek met documentaires over omstreden thema's zoals de gijzeling van de school in Beslan, over de verzwegen hiv- en aidsproblematiek in Rusland, de Goelag-kampen en over Wit-Russen die noodgedwongen hun land moesten verlaten. De Russische autoriteiten lieten Doed dan ook niet met rust. Al voordat de militaire censuur in Rusland zijn intrede deed moest Doed 100.000 roebel (1730 euro) boete betalen omdat hij drugspropaganda zou hebben verspreid via twee interviews, waaronder een interview met de populaire Russische rapper Morgenstern.

Tijdens het interview met Doed dat overigens niet plaatsvond in Moskou maar in Istanboel, vertelde Jasjin dat hij de aanval op 24 februari net zo min had zien aankomen als de annexatie van de Krim en de Russische inmenging in Oost-Oekraïne in 2014. Wel heeft Jasjin al in 2012 gewaarschuwd voor Poetins obsessie en irritatie over Oekraïne omdat het een prowesterse koers wilde varen.

Dat Poetin neonazisme gebruikt als argument om Oekraïne binnen te vallen noemt Jasjin een ‘smerige, leugenachtige en onrechtvaardige reden’. ‘Ik ben ervan overtuigd dat er neonazi's zijn in Oekraïne. Maar waar zijn ze niet? Heeft Rusland dan geen neonazi's? En Europa niet? (…) In elk land heb je ze. Maar het is geen reden om een land te bombarderen en er tanks heen te sturen. De neonazi's zijn geen invloedrijke krachten in Oekraïne.’

Het Westen en Poetin

Jasjin constateert dat het Westen Oekraïne-moe wordt omdat men ook in Europa de sociaaleconomische gevolgen van de oorlog gaat voelen. Dit zal volgens hem de populistische leiders in Europa in de kaart spelen. Dat is volgens hem de reden dat westerse leiders de Oekraïense president Zelenski proberen te pushen om een deel van de betwiste gebieden op te geven. ‘Pogingen om Poetin tevreden te stellen en tegemoet te komen aan zijn eisen is verkeerd vanuit strategisch oogpunt. Stel we geven Poetin nu de (Oekraiense) stad Cherson en de regio Donbas, enzovoort. Waar is dan de garantie dat het hierbij blijft? Hoe weet je dat Poetin over een paar jaar niet Zaporizja, Odessa en Kyiv wil hebben, de steden die ze nu niet hebben omdat het niet gelukt is, niet omdat ze het niet wilden.’

Volgens Jasjin is het niet mogelijk om een ingewikkeld conflict zoals dat tussen Rusland en Oekraïne op een simpele manier op te lossen. Dat leidt alleen maar tot een nieuw bevroren conflict en op de lange termijn tot nieuwe oorlogen.

Jasjin gelooft dan ook niet in de effectiviteit van die westerse politici die compromissen zoeken met Poetin. Eigenlijk kan Jasjin geen enkele westerse leider noemen die op een slimme manier met Poetin omgaat. ‘Europese politici gaan altijd uit van menselijke waarden. Proberen altijd een compromis te bereiken. Poetin ziet dit altijd als een zwakte. Daarom is het ook niet vreemd, dat Poetin het niet moeilijk heeft met Westerse leiders die hij als slappelingen ziet. […]. Poetin heeft het veel lastiger met Erdogan en Loekasjenko.’

Het hele interview van Joeri Doed met Ilja Jasjin

Paspoort voor een goede Rus

Naar schatting 150.000 Russen hebben Rusland na de invasie verlaten (of zijn niet teruggekeerd van ‘vakantie’) omdat zij zich niet meer veilig voelden wegens de toegenomen repressie of uit angst voor de economische gevolgen van de oorlog tegen Oekraïne. Maar zij ondervinden grote problemen. De westerse sancties hebben het er voor Russen niet makkelijker op gemaakt om bankrekeningen te openen of visa aan te vragen in westerse landen. Daarom heeft dissident en voormalig wereldkampioen schaken Garry Kasparov samen met andere Russische migranten een systeem bedacht waarmee je zou moeten kunnen vaststellen of geëmigreerde Russen voor of tegen de invasie in Oekraïne zijn. Het voorstel werd bekend als “Paspoort voor een goede Rus” maar leidde tot een storm aan kritiek binnen en buiten Rusland.

Ook Jasjin is tegen het idee om een onderscheid te maken tussen zogenaamd 'goede' en 'slechte' Russen. Hij vindt het idee onethisch. Ook vanuit strategisch oogpunt vindt Jasjin het idee fout. ‘Want het idee gaat over jezelf. Niet over Rusland of Oekraïne. Het gaat niet over de vraag hoe we de oorlog kunnen stoppen of hoe we Poetin kunnen vervangen en democratische instellingen in ons land realiseren. Het gaat over emigranten die proberen hun eigen leven te verlichten. Maar dat vind ik nog tot daar aan toe. Het allerergste aan het idee is dat het Russen tegenover elkaar plaatst, terwijl het doel van politiek nu juist is om naar raakvlakken tussen burgers te zoeken en te verenigen. Dit idee zet mensen juist tegen elkaar op.’ De meerderheid van de Russen heeft bovendien niet eens de mogelijkheid om naar het buitenland uit te wijken, benadrukt Jasjin in het interview.

Jasjin voelt zich dan ook gekwetst door Kasparov die in een interview zei dat iedereen die in Rusland blijft verantwoordelijkheid draagt voor de oorlog, de één in meer, de ander in mindere mate. ‘Ik vind dat een beledigende formulering. (…) Dit heeft mij persoonlijk gekwetst. Je blijft in Rusland waardoor je ook bepaalde risico’s loopt. Elke dag kan de laatste dag in vrijheid zijn. En vanuit het comfortabele buitenland zeggen ze dan tegen jou: ook jij draagt verantwoordelijkheid voor deze oorlog in Oekraïne. Jij bent verantwoordelijk voor het feit dat Poetin bevel heeft gegeven om Oekraïense steden te bombarderen.'

Hoewel Jasjin vooropstelt dat hij in Rusland wil blijven om de band met zijn land niet te verliezen, denkt hij dat je ook als Russische burger in het buitenland van betekenis kunt zijn. ‘Er zijn ook mensen die vanuit het buitenland heel veel nuttigs voor mijn land doen.’ Als voorbeeld noemt Jasjin het team van Navalny dat ook vanuit het buitenland doorgaat met onderzoek naar corruptie.

Jasjin onderweg naar de strafkolonie van Navalny om daar op te treden als getuige in maart 2022. Screenshot uit documentaire Svidetel van Jasjins YouTube kanaal.

Toekomstdroom

Hoewel Poetin voorlopig nog stevig in het zadel lijkt te zitten, vroeg Doed zich toch af hoe Jasjin een Rusland zonder Poetin voor zich ziet. Jasjin heeft daar een redelijk concreet antwoord op. Volgens hem zou het de eerste anderhalf of twee jaar heel slecht gaan in Rusland omdat het land in eerste instantie geleid zal worden door ‘een afschuwelijk type van de binnenlandse veiligheidsdienst FSB of de Russische Nationale Garde’. Die nieuwe leider zal volgens Jasjin proberen de duimschroeven nog meer aan te draaien.

Maar deze persoon zal niet lang aan de macht blijven omdat de hele samenleving inclusief de (zaken)elite zich tegen hem zal keren waardoor een brede golf van burgerprotesten ontstaat. Dit zou leiden tot vervanging van de opvolger van Poetin en tot politieke hervormingen.

Volgens Jasjin hangt de toekomst van Rusland af van de vraag of het lukt om gemaakte fouten uit het verleden niet te herhalen. Hij gelooft dat iedere leider vatbaar is voor teveel macht en vindt daarom dat de president minder macht moet krijgen. Alleen met een onafhankelijk parlement, onafhankelijke pers en rechtspraak zal het mogelijk zijn om Rusland te hervormen.

‘Je mag niet in een goede tsaar geloven,’ waarschuwt Jasjin. Ieder mens wordt slecht door teveel macht, ook hijzelf, ook Navalny. ‘Als we dezelfde fout maken en denken dat we gewoon een goed mens moeten kiezen om hem vervolgens alle macht te geven […] en hem het mooie Rusland van de toekomst laten realiseren, dan komen we in een vicieuze cirkel terecht en keren we na verloop van tijd terug bij een Poetin. (…) Maar als we ons bewust zijn van onze verantwoordelijkheid en een burgersamenleving creëren en een functionerend systeem van de scheiding der machten realiseren, dan maakt Rusland een kans.’

Jasjin geeft toe dat dit vooralsnog veeleer een droom is dan een reëel toekomstbeeld. Toch vindt hij het belangrijk om over de toekomst van Rusland na te denken, vooral ook omdat Poetin en zijn generatie zich lijken vast te bijten in het verleden.

Dat hij nog op vrije voeten is in Rusland is een kwestie van tijd, denkt Jasjin. Net als bij Navalny, van wie hij geleerd heeft dat het belangrijk is om met een gezond gebit de gevangenis in te gaan omdat niemand zich daar om je tanden zal bekommeren. Nadat Rusland Oekraine was binnengevallen heeft Jasjin dan ook meteen een afspraak bij de tandarts gemaakt.

Bronnen: VDud, Interfax, Meduza

Verzamelde werken van Wabke Waaijer